opiniestukken

Geestelijke gezondheidszorg moet eerst en vooral inzetten op deze mentaliteitswijziging

 

 

Naar aanleiding van Het Grote Psychiatrierapport van De Morgen kropen onder meer professor Ignaas Devisch en Vlaams parlementslid Freya Van den Bossche in hun pen voor een pleidooi voor psychiatrie zonder dwang.

21 februari 2017

©Bob Van Mol

De Morgen onderzocht meer dan 100 psychiatrische instellingen en kwam tot ontnuchterende resultaten. Dwang is niet iets dat tot het duistere verleden van de psychiatrie behoort maar doorvlecht nog steeds de dagelijkse werking. Onderzoek en getuigenissen van patiënten leren ons nochtans dat vrijheidsbeperkende maatregelen zoals isolatie en fixatie dikwijls traumatische effecten hebben voor wie ze moet ondergaan, maar ook voor familie en hulpverleners. De vaststelling dat zulke maatregelen deel blijven uitmaken van de zorg is alarmerend. Wil onze geestelijke gezondheidszorg kwaliteitsvol en humaan zijn, dan moet ze zich hierover bezinnen.

Naar aanleiding van enkele vroegere opiniestukken en een studiedag in het Vlaams Parlement is het Kollectief Zonder Dwang opgericht dat mensen wil verenigen om het pleidooi voor een andere geestelijke gezondheidszorg te ondersteunen en vorm te geven.

Het Kollectief pleit voor een aantal structurele veranderingen in de werking van de hedendaagse zorgsector en, in het bijzonder, voor het bij wet verbieden van eenzame isolatie van jongeren onder de zestien jaar, zoals dit al in Noorwegen het geval is. Daarnaast zijn we ervan overtuigd dat deze veranderingen enkel mogelijk zijn als we stilstaan bij de mensvisie die wordt gehanteerd. Geestelijke gezondheidszorg en psychiatrie dragen beide het woord geest of ‘psyche’ in zich. De vraag hoe die psyche te begrijpen is cruciaal. Het mentale overstijgt het louter biologische of medische perspectief en vraagt om een eigen denkkader en visie. De hedendaagse psychiatrie is grotendeels geënt op een biomedisch model dat problemen isoleert van de rest van de persoon en er dan specifieke oplossingen voor zoekt. De onmacht die hulpverleners voelen als deze oplossingen niet duidelijk zijn of niet werken, kan zich dan vertalen in een poging om te bemeesteren of te controleren, bijvoorbeeld door isolaties.

Toch blijkt dat ook hulpverleners een andere zorg wensen. Daarom stellen wij met het Kollectief een andere mensvisie voorop. Psychische problemen vragen in de eerste plaats om gehoord te worden. Het komt erop aan de patiënt individueel te ontmoeten, nabijheid te bieden, contact op te bouwen en vooral vol te houden, in het bijzonder bij onmacht. Hierbij staat de therapeutische relatie centraal, waarvan wetenschappelijk is aangetoond dat ze het sleutelprincipe is voor mentale zorg. In dit mentale model staat eenzame opsluiting gelijk aan onthouding van zorg, wat ingaat tegen de beroepsethiek.

Therapeutisch werken vereist de capaciteit om onmacht te verdragen. Dit betekent dat zelfs bij grote emotionele ontreddering men toch bij iemand blijft, niet enkel fysiek maar ook mentaal. Zelfs als een onmiddellijke loutering niet mogelijk is, blijft de hulpverlener nadenken. Verschillende therapeutische projecten toonden aan dat deze twee elementen - de therapeutische relatie als vertrekpunt en de erkenning van onmacht - uiteindelijk leiden tot minder agressie, waardoor dwangmaatregelen overbodig worden. De geestelijke gezondheidszorg moet daarom eerst en vooral inzetten op deze mentaliteitswijziging. Alleen dan zal meer geld voor de sector correct kunnen worden ingezet en tot een structureel betere zorg leiden. Met het Kollectief Zonder Dwang willen we een aanzet geven om deze verandering van mensvisie mee vorm te geven.

Het verwezenlijken van deze centrale doelstelling vraagt om een herbronning van de geestelijke gezondheidszorg op een aantal domeinen. De beoogde mentaliteitswijziging moet zich niet enkel laten voelen op beleidsniveau, maar evengoed in de opleiding van toekomstige hulpverleners, in de organisatie van psychiatrische zorg en in de zorgomkadering (inclusief infrastructuur en architectuur). Op de volgende studiedag van het Kollektief Zonder Dwang op 4 mei aanstaande in het Vlaams Parlement belichten we een aantal van deze aspecten, bespreken we pijnpunten, en gaan we in op enkele concrete alternatieven voor dwang en vrijheidsberovende maatregelen in de geestelijke gezondheidszorg. Voor dit laatste laten we ons graag inspireren door de talrijke initiatieven in de sector en door voorbeelden van projecten die aantonen dat het ook anders kan.

 

Bart Reynders (Klinisch Psycholoog/Psychotherapeut);

Evi Verbeke (Klinisch Psychologe/Psychotherapeute);

Ariane Bazan (Hoogleraar Klinische Psychologie en Psychopathologie, Université Libre de Bruxelles);

Ignaas Devisch (Professor Medische Filosofie en Ethiek, UGent/Arteveldehogeschool);

Liesbet De Kock (Postdoctoraal Onderzoekster VUB/Vrijwilligster Villa Voortman);

Ferdy Marysse (Klinisch Psycholoog);

Trees Traversier (Klinisch Psychologe/Psychotherapeute);

Tom Verhaeghe (Psychotherapeut);

Fie Vandamme (Architecte en Onderzoekster);

Freya Van den Bossche (Vlaams Parlementslid sp.a);

Eline Vyvey (Sociaal Agoge en Parlementair Medewerkster Freya Van den Bossche);

Gerrit Loots (Professor Psychotherapie (VUB);

Jan Naert (onderzoeker vakgroep Orthopedagogiek,UGent)

 

 

(c) Mario Debaene

Zonder dwang (opiniestuk in De Morgen xx/xx/xxxx)

 

 

De Morgen onderzocht meer dan 100 psychiatrische instellingen en kwam tot ontnuchterende resultaten. Dwang is niet iets dat tot het duistere verleden van de psychiatrie behoort maar doorvlecht nog steeds de dagelijkse werking. Onderzoek en getuigenissen van patiënten leren ons nochtans dat vrijheidsbeperkende maatregelen zoals isolatie en fixatie dikwijls traumatische effecten hebben voor wie ze moet ondergaan, maar ook voor familie en hulpverleners. De vaststelling dat zulke maatregelen deel blijven uitmaken van de zorg is alarmerend. Wil onze geestelijke gezondheidszorg kwaliteitsvol en humaan zijn, dan moet ze zich hierover bezinnen.

Naar aanleiding van enkele vroegere opiniestukken en een studiedag in het Vlaams Parlement is het Kollectief Zonder Dwang opgericht dat mensen wil verenigen om het pleidooi voor een andere geestelijke gezondheidszorg te ondersteunen en vorm te geven.

 

 

Het Kollectief pleit voor een aantal structurele veranderingen in de werking van de hedendaagse zorgsector en, in het bijzonder, voor het bij wet verbieden van eenzame isolatie van jongeren onder de zestien jaar, zoals dit al in Noorwegen het geval is. Daarnaast zijn we ervan overtuigd dat deze veranderingen enkel mogelijk zijn als we stilstaan bij de mensvisie die wordt gehanteerd. Geestelijke gezondheidszorg en psychiatrie dragen beide het woord geest of ‘psyche’ in zich. De vraag hoe die psyche te begrijpen is cruciaal. Het mentale overstijgt het louter biologische of medische perspectief en vraagt om een eigen denkkader en visie. De hedendaagse psychiatrie is grotendeels geënt op een biomedisch model dat problemen isoleert van de rest van de persoon en er dan specifieke oplossingen voor zoekt. De onmacht die hulpverleners voelen als deze oplossingen niet duidelijk zijn of niet werken, kan zich dan vertalen in een poging om te bemeesteren of te controleren, bijvoorbeeld door isolaties.

Toch blijkt dat ook hulpverleners een andere zorg wensen. Daarom stellen wij met het Kollectief een andere mensvisie voorop. Psychische problemen vragen in de eerste plaats om gehoord te worden. Het komt erop aan de patiënt individueel te ontmoeten, nabijheid te bieden, contact op te bouwen en vooral vol te houden, in het bijzonder bij onmacht. Hierbij staat de therapeutische relatie centraal, waarvan wetenschappelijk is aangetoond dat ze het sleutelprincipe is voor mentale zorg. In dit mentale model staat eenzame opsluiting gelijk aan onthouding van zorg, wat ingaat tegen de beroepsethiek.

 

 

Therapeutisch werken vereist de capaciteit om onmacht te verdragen. Dit betekent dat zelfs bij grote emotionele ontreddering men toch bij iemand blijft, niet enkel fysiek maar ook mentaal. Zelfs als een onmiddellijke loutering niet mogelijk is, blijft de hulpverlener nadenken. Verschillende therapeutische projecten toonden aan dat deze twee elementen - de therapeutische relatie als vertrekpunt en de erkenning van onmacht - uiteindelijk leiden tot minder agressie, waardoor dwangmaatregelen overbodig worden. De geestelijke gezondheidszorg moet daarom eerst en vooral inzetten op deze mentaliteitswijziging. Alleen dan zal meer geld voor de sector correct kunnen worden ingezet en tot een structureel betere zorg leiden. Met het Kollectief Zonder Dwang willen we een aanzet geven om deze verandering van mensvisie mee vorm te geven.

 

 

 

Bart Reynders, Klinische Psycholoog/Psychotherapeut

Evi Verbeke, Klinisch Psychologe/Psychotherapeute

Ariane Bazan, Hoogleraar Klinische Psychologie en Psychopathologie, Université Libre de Bruxelles (ULB)

Ignaas Devisch, Professor Medische Filosofie en Ethiek (UGent/Arteveldehogeschool)

Liesbet De Kock, Postdoctoraal Onderzoekster VUB/Vrijwilligster Villa Voortman

Ferdy Marysse, Klinisch Psycholoog

Trees Traversier, Klinisch Psychologe/Psychotherapeute

Tom Verhaeghe, Psychotherapeut

Fie Vandamme, Architecte en Onderzoekster

Freya Van den Bossche, Vlaams Parlementslid

Eline Vyvey, Sociaal Agoge en Parlementair Medewerkster Freya Van den Bossche

 

 

 

 

© Copyright. All Rights Reserved.